Günler uzuyor, güneş gökyüzünde biraz daha yükseliyor, toprak uyanmaya başlıyor. İnsanlık ise binlerce yıldır aynı günü bekliyor: Baharın gelişini.
Doğa hazırlanıyor. 21 Mart henüz gelmedi… Günler uzuyor, güneş gökyüzünde biraz daha yükseliyor, toprak uyanmaya başlıyor. İnsanlık ise binlerce yıldır aynı günü bekliyor: Baharın gelişini. 21 Mart, yalnızca bir tarih değildir. Bu gün İlkbahar Ekinoksudur. Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a 90 derece açıyla düşer ve gece ile gündüz eşitlenir. O günün en anlamlı tarafı belki de budur:
Ayrım yoktur.
Her şey eşittir.
İşte bu nedenle 21 Mart, binlerce yıldır Nevruz, yani “yeni gün” olarak kutlanır.
Türk kültüründe bu güne verilen eski adlardan biri **“Yılgayak”**tır. Eski Türk takvimlerinde yılın başladığı gün olarak kabul edilir. Divânu Lügati’t-Türk’te de 21 Mart, baharın gelişi olarak anlatılır.
Türk dünyasında Nevruz farklı adlarla yaşar.
Azerbaycan’da Novruz, Kazakistan’da Nawrız Meyramı, Kırgızistan’da Nooruz, Kırım Türklerinde Navrez, Kuzey Kıbrıs’ta Mart Dokuzu olarak anılır.
Kürt kültüründe ise Newroz, “yeni gün” anlamına gelir ve Demirci Kawa efsanesiyle ilişkilendirilir.
Nevruz yalnızca bir milletin değil, insanlığın ortak mirasıdır. Bu nedenle Birleşmiş Milletler 2010 yılında 21 Mart’ı Uluslararası Nevruz Günü ilan etmiştir.
Türk destanlarında ise Nevruz, Göktürklerin Ergenekon’dan çıkışı ile özdeşleşir. Demirin eritildiği, dağların yarıldığı ve özgürlüğe ulaşılan gün…
Orta Asya’da Nevruz sofralarının vazgeçilmezlerinden biri de Sümelektir. Buğdaydan yapılan bu tatlı, büyük kazanlarda saatlerce kaynatılır; türküler söylenir, bahar birlikte karşılanır.
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de Nevruz büyük şenliklerle kutlanırdı. Saraylarda Nevruziye şiirleri yazılır, halka ziyafetler verilirdi. Osmanlı’dan günümüze kalan en önemli geleneklerden biri ise Manisa’daki Mesir Macunu Şenlikleridir.
Nevruz’un özü aslında çok basittir:
Doğa uyanır.
Toprak canlanır.
İnsan umutlanır.
Ve yılın o özel gününde…
Gece ile gündüz eşit olur.
Bugün ayrım yoktur.
Her şey eşittir.
Yılgayak’tan Sümelek’e uzanan binlerce yıllık gelenek bize aynı şeyi hatırlatır:
Hoş geldin bahar…
Hoş geldin Nevruz.
